Kwiaty

  • 1-awesome.jpg
  • 2-awesome.jpg
  • 121-awesome.jpg
  • 122-awesome.jpg
  • 123-awesome.jpg
  • 1870-awesome.jpg
  • 2326-awesome.jpg
  • 2809.jpg
  • 3067-awesome.jpg
  • 4496-awesome.jpg
  • 6332-awesome.jpg
  • 6333-awesome.jpg
  • 6336-awesome.jpg
  • 6337-awesome.jpg
  • 6338-awesome.jpg
  • 6340-awesome.jpg
  • 11046-awesome.jpg
  • 11048-awesome.jpg

Cytryniec chiński PNĄCZE JAGODY ŻYCIA

Cytryniec chiński (Schisandra chinensis (Turcz.) Baill.) – gatunek rośliny z rodziny cytryńcowatych. W stanie naturalnym występuje w górskich lasach i dolinach rzek Dalekiego Wschodu. Głównie w Rosji i Chinach.

 

Morfologia

Łodyga

Jest elastyczna i oplata pnie drzew. Dorasta od 10 do 15 m, o średnicy od 1 do 1,5 cm.

Liście

Ogonkowe, ułożone w pęczkach. Eliptyczne lub odwrotnie jajowate, o długości 10 cm i szerokości 5 cm. Brzeg mają drobnoząbkowany, nasada jest klinowata. Na końcu są zaostrzone, po roztarciu przyjemnie pachną. Dekoracyjne.

Kwiaty

Rozdzielnopłciowe o średnicy ok. 2 cm, zwisające na długich szypułkach, skupione po od 2 do 5 w kątach liści. Pachnące, o kolorze białym lub kremowym, a w okresie przekwitania różowawym.

Owoce

Kłosowata kiść złożona z od 10 do 40 kulistych, soczystych, szkarłatnoczerwonych jagód o średnicy do 1 cm, które zawierają jedno lub dwanasiona.

Biologia i ekologia

  1. pnącze. Kwitnie od maja do czerwca. Rośnie na glebach żyznych, próchnicznych, dostatecznie wilgotnych. Roślina mało wytrzymała na suszę, lubi stanowiska widne.

Zastosowanie

Roślina lecznicza:

Surowiec zielarski: Owoce i nasiona. Owoce zawierają cukry, kwasy organiczne (kwas cytrynowy, kwas jabłkowy, kwas winowy) iwitaminę C. Nasionazawierają schizandrynę i schizandrol  i  witaminę E.

Działanie: Owoce zwiększają zdolności do pracy umysłowej i fizycznej, usuwają zmęczenie, poprawiają ostrość widzenia w ciemności.

Roślina ozdobna, rozmnażana z odkładów i odrostów korzeniowych. W Polsce bywa sadzona w parkach.

Roślina owocowa. Uprawiana jako drzewo owocowe we wschodniej Azji.

Roślina jadalna. Z owoców sporządza się konfitury, dżemy. Soku używa się jako dodatek smakowy do win. Z kory i liści sporządza się napar, który może zastąpić herbatę.

Jest drzewiastym pnączem z rodziny cytryńcowatych, rosnących dziko w północnych Chinach, na Półwyspie Koreańskim i Rosji w lasach nad brzegami rzek i strumieni. Okrywa owocu jest słodka, miąższ kwaśny, nasiona gorzkie i cierpkie, a środek leczniczy, z nasion podczas przechowywania staje sie słony. Dorasta do 10-12 m. Kwiaty kremowo-białe, czasami różowe.

Zastosowanie:
 Znakomicie wije się po pergolach, altanach, na płotach. Cytryniec jest rośliną wieloletnią, ozdobną, leczniczą i techniczną. W lecznictwie zastosowanie mają owoce i nasiona. Sok z owoców cytryńca zawiera cukry (1, 5%), do 20% kwasów organicznych i witaminę C. W nasionach znajdują się czynne związki schizandryne i schizandrol, posiadające właściwości wzmacniające organizm, podobnie jak żeń-szeń. Owoce cytryńca używane są najczęściej do wytwarzania soku lub jako susz do herbaty. Napar lub proszek z suszonych owoców i nasion można stosować przy zmęczeniu fizycznym i umysłowym, senności, wyczerpaniu, niedokrwistości, w chorobach płuc, przewodu pokarmowego, wątroby oraz w celu zwiększania ostrości wzroku.


Kwitnienie:
 Maj i koniec czerwca - jest rośliną jednopienną, ale rozdzielnopłciową, co oznacza, że na tej samej roślinie rozwijają się kwiaty męskie i żeńskie. 


Pielęgnacja:
 Cytryniec jest wytrzymały na surowe warunki klimatyczne. Preferuje gleby lekkie, żyzne, lekko kwaśne i wilgotne, stanowisko pół-cieniste.

CYTRYNIEC CHIŃSKI

Piękne, wartościowe pnącze mające zastosowanie jako roślina ozdobna, lecznicza i konsumpcyjna.

Dziko rośnie w północnych Chinach i na Półwyspie Koreańskim, na terytorium Rosji w Krajach Nadmorskim i Chabarowskim. Występuje na żyznej i piaszczystej glebie w sosnowo – liściastych lasach, nad brzegami rzek i strumieni oraz wzdłuż leśnych dróg.

Cytryniec ma łodygi długie (do 10-15 metrów), wijące się, giętkie, wspinające się po pniach drzew i krzewów lub ścielące się. W pobliżu północnej granicy swojego zasięgu oraz w gęstym, wysokim lesie staje się rośliną płożącą. W tych warunkach pędy ledwie osiągają długość 1 do 2 metrów, ścielą się po powierzchni ziemi i nie kwitną.

Roślina dorasta do 10 metrów, bardzo szybko rośnie – od 0,5 do 1,5 metra rocznie.

Kora starych łodyg łuszczy się i ma kolor cynamonowy, a u młodych jest jaśniejsza, gładka z metalicznym połyskiem.

Liście skrętoległe, ogonkowe, eliptyczne lub odwrotnie jajowate, zaostrzone, rosnące pęczkami na krótkopędach.

Kwiaty białe lub kremowe (rzadko różowawe), zwisające, zebrane po 2-5 na różowoczerwonych szypułkach. Kwitnie w maju i na początku czerwca.

Owoc złożony, do złudzenia przypominający grono (do 10 cm długości), składający się z 10-40 jadalnych owocków, wyglądających jak soczyste jagody, o swoistym, głównie kwaśnym smaku. Owoce dojrzewają we wrześniu – październiku. Mają kolor zazwyczaj jaskrawoczerwony. W każdym owocu znajduje się jedno lub dwa nasiona. Zbiór owoców należy prowadzić ostrożnie, ponieważ uszkodzone pędy zazwyczaj nie owocują przez kilka następnych lat. Wysuszone jagody i nasiona można przechowywać przez wiele lat.

Owoce, liście, kora łodyg i korzeni wydzielają po potarciu specyficzny, cytrynowy zapach. Owoce, liście i kora zawierają schisandrynę (substancję tonizującą i wzmacniającą), witaminę E i wiele mikroelementów.

Cytryniec kwitnie i owocuje tylko wtedy, gdy jego pędy znajdują podpory, po których mogą się wspinać, owijając się zgodnie z ruchem wskazówki zegara. Przy uprawie cytryńca w Polsce zazwyczaj nie zachodzi potrzeba stawiania podpór wyższych jak 2 metry. Cytryniec kwitnie od 4 – 5 roku życia w maju i czerwcu. Owoce – jagody dojrzewają w jesieni (wrzesień-październik).

Cytryniec jest światłolubny, jednak młode sadzonki dużo lepiej rosną w cieniu. Należy sadzić cytryńca zawsze przy ścianie domu, szopy, altanki czy płotu od zachodu, aby był zasłonięty przed zimnymi wiatrami oraz promieniami wschodzącego słońca, gdyż bezpośrednie nasłonecznienie może mu szkodzić. Charakteryzuje się wysoką odpornością na niską temperaturę, szczególnie starsze okazy, wytrzymuje nawet do – 40 stopni Celcjusza. Dobrze znosi zanieczyszczone powietrze.

Nie znosi ciężkich gleb, stagnujących wód gruntowych i zatopienia. Na glebach ciężkich i zlewnych rośnie bardzo słabo. Gleba winna być żyzna, stale wilgotna, co można osiągnąć drogą ściółkowania torfem, nawozem, świeżo ściętą trawą w promieniu około półtora metra od rośliny. Ściółkę usuwamy jesienią, aby nie stworzyć idealnych warunków dla myszy i nornic. Warto też dodać trochę wapna w okolice pnącza.

Trzeba pamiętać, iż Cytryniec Chiński nie jest wytrzymały na suszę.

Ponieważ system korzeniowy cytryńca jest płytki nie wolno przekopywać ziemi i spulchniać głębiej niż na 5 cm. Odczyn gleby winien być neutralny.

Chociaż cytryniec jest wrażliwy na choroby grzybowe, to atakują go one zazwyczaj pod koniec okresu wegetacyjnego, co sprawia, że nie powodują dużych szkód.

Rozmnażanie głównie przez nasiona, a także sadzonki pędowe, korzeniowe, odkłady i dzielenie roślin. Nasiona należy moczyć około 6-10 dni w wodzie, następnie zmieszać z piaskiem (1 część nasion na 3 części piasku) i przechowywać w temperaturze pokojowej, zwilżając co drugi dzień. Postępujemy tak przez miesiąc. Następnie przeprowadzamy stratyfikację: pod śniegiem (w zimie) lub w zamrażarce o temperaturze -2 do -5°C przez miesiąc lub w temp. do 5°C np. w lodówce przez 2-2,5 miesiąca. Wysiewamy nasiona w specjalnej ziemi do wysiewu lub torfu na głębokość 1,5-2 cm.

Gdy rośliny są wystarczająco duże, sadzimy je na miejsce stałe, zapewniając podpory wysokości 3-3,5 metra. Młode rośliny rosną dość wolno. Należy nawozić rośliny kompostem, obornikiem lub pełno składnikowymi nawozami mineralnymi (azot, potas, fosfor). Rośliny sadzimy w odległości ok. 1 m od siebie.

Roślina ma zastosowanie lecznicze – właściwości wzmacniające organizm, napar lub proszek z suszonych owoców i nasion można stosować przy zmęczeniu fizycznym i umysłowym, senności, wyczerpaniu, niedokrwistości, w chorobach płuc, przewodu pokarmowego, wątroby oraz w celu zwiększania ostrości wzroku. Przeprowadzone doświadczenia wykazały, że o 38 proc. wzrosła siła mięśni u ludzi, przyjmujących nalewkę spirytusową na sproszkowanych nasionach cytryńca. Alpiniści stosujący leki z cytryńca stwierdzili u siebie mniejszą wrażliwość na brak tlenu w powietrzu wysokich gór. Nalewka zmniejszyła też reakcję na przegrzanie organizmu, a nawet toksyny bakterii wywołujących biegunkę. Procesy zapalne wywołane oparzeniami (także chemicznymi) przebiegały łagodniej. Użycie cytryńca może zapobiec szokowi przy oparzeniach oraz zmniejszyć miejscowy odczyn zapalny. Robotnicy pijący napój z cytryńcem w czasie ciężkiej pracy fizycznej w wysokiej temperaturze, lepiej pracowali, mniej się męczyli oraz w czasie odpoczynku szybciej regenerowali siły. Stwierdzono też dużo mniejsze (niemal o połowę) wydzielanie potu oraz soli, co skutkowało utrzymaniem równowagi soli w organizmie.

Podczas II wojny światowej podawano lotnikom radzieckim przed nocnymi lotami wyciągi z owoców cytryńca, ponieważ znacznie zwiększały ostrość widzenia w ciemności. Cytryniec wykazuje także działanie lecznicze przy wysokiej i progresywnej krótkowzroczności. Maścią z miękiszu owoców można leczyć egzemę oraz zapalenie skóry. Działa także bakteriostatycznie, przy czym w odróżnieniu od innych lekarstw nie traci tych właściwości w podwyższonej temperaturze. Owoce cytryńca wchodzą w skład złożonego lekarstwa ziołowego, którym leczy się wysokie ciśnienie (hipertonię) w Korei, a którego starodawna receptura pochodzi z tradycyjnej medycyny Dalekiego Wschodu.

Przepisy na przetwory z cytryńca

Niezwykle smaczne i zdrowe owoce znalazły swoje zastosowanie również w gastronomii. Zdrowe owoce cytryńca wykorzystuje się m. in. do sporządzania, kisieli, dżemów, napojów chłodzących, nalewek czy nadzień do cukierków. Z liści i kory przygotowuje się także aromatyczną herbatę. Oto kilka ciekawych przepisów na przetwory z cytryńca.

Nalewka z cytryńca chińskiego
Do sporządzenia nalewki z cytryńca potrzebne będą: dojrzałe owoce cytryńca - 1 szklanka, 1/2 szklanki cukru, 1 szklanka spirytusu, 1 szklanka wody źródlanej.

Cukier należy zalać wodą, zagotować i odstawić do ostudzenia. Przygotowanym roztworem zalać owoce cytryńca, kolejno dodać spirytus. Słój należy zakręcić szczelnie o odstawić na 4-6 tygodni od czasu do czasu wstrząsając.

Inną ciekawą alternatywą jest dodanie do owoców cytryńca i spirytusu - 1 litra mleka, 3 laski wanilii, 3 goździków, gwiazdki anyżu oraz kilku liści cytryńca. Liście dodadzą charakterystycznego korzenno-cytrynowego aromatu.

Nalewkę z cytryńca chińskiego można spożywać nawet codziennie w niewielkiej ilości (1-2 kieliszki). Pamiętajmy o zachowaniu umiaru i leczniczym przeznaczeniu trunku!

Konfitura z cytryńca chińskiego
Składniki: 500 gram owoców cytryńca, 1 kg owoców gruszki, 1 kg cukru. Obrane gruszki, kroimy w kostkę dodajemy umyte owoce cytryńca oraz cukier. Owoce smażymy na wolnym ogniu przez około 2 godziny, co jakiś czas mieszając. Konfiturę rozlewamy do słoików i pasteryzujemy. Konfiturę z cytryńca chińskiego możemy dodawać do herbaty lub stosować jako dodatek do ciast, naleśników, pieczywa.

Kisiel z cytryńca chińskiego
Składniki: 750 g owoców cytryńca (można pomieszać również z innymi czerwonymi owocami: wiśniami, porzeczkami, jagodami), 500 ml wody, 1/2 laski wanilii, 4 łyżki skrobi ziemniaczanej, 4 łyżki cukru.

Owoce myjemy i przekładamy do garnka. Kolejno do owoców dodajemy laskę wanilii i cukier. Zalewamy wodą i gotujemy na małym ogniu przez około 2 minuty. Skrobię ziemniaczaną mieszamy z małą ilością wody. Dodajemy do gotujących się owoców. Po około 1 minucie powinien powstać kisiel. Kisiel z cytryńca chińskiego można serwować sam lub z bitą śmietaną, słodkimi sosami. Dobrze komponuje się jako dodatek do jogurtu czy budyniu.

Świdośliwa okrągłolistna - Amelanchier

Duży, rozłożysty krzew, o wielopniowej, luźnej koronie, często szerszy niż wyższy. Średnio osiąga 5 m wysokości. Młode liście czerwonawe, później w trakcie sezonu zielenieją. Świdośliwa kwitnie w kwietniu białymi ozdobnymi kwiatkami w dużej ilości. Po zapyleniu przez owady powstają niewielkie smaczne i bardzo zdrowe, czerwone owoce.  Są jadalne i bardzo zdrowe. Posiadają wiele cennych składników.

Zawierają dużo antocyjanów, błonnika, białka, żelaza, wapnia, potasu. Tych ostatnich kilka razy więcej niż w innych owocach. Zawiera także witaminy z grupy B. Owoce słodkie jabłkowate, kuliste o średnicy ok. 1,5 cm. Są wielkości borówki amerykańskiej. Dojrzewają czerwcu i lipcu. Najpierw są czerwone, a z czasem ciemnieją. Można spożywać je prosto z krzaka lub przetworzone na najróżniejsze domowe sposoby. Świetne na nalewki!
Jesienią świdośliwy przebarwiają się na różne jaskrawe kolory. Niewymagający, udaje się na prawie każdych ogrodowych glebach. Unikamy tylko gleb wapiennych, wybieramy lekko kwaśne. Oby tylko miejsce nie było za mokre. Doskonale sobie radzi na stanowiskach suchych.  Preferuje miejsca słoneczne i lekko cieniste.  Wyjątkowo tolerancyjny na mrozy i odporny na szkodniki. Może rosnąć w słońcu i lekkim cieniu.